Kuantum ve Zihin Evreni

Kuantum ve Zihin Evreni

Geçmişi hatırladığımızı düşünürüz ama bugünkü bilgimizle geçmişin hikâyesini yeniden yazarız.

Bir olayın önce gerçekleştiğine, diğerinin de onun sonucunda ortaya çıktığına eminsin. Çünkü zihnin evreni böyle anlamlandırıyor. 

Önce neden, sonra sonuç. Önce soru, sonra cevap. Ama kuantum fiziğinde öyle deneysel düzenekler var ki doğanın en temel seviyesinde bu sıranın her zaman klasik anlamda belirlenmiş olmayabileceğini gösteriyor. Daha da tuhafı, bazı kuantum deneylerinde iki işlemin hangisinin önce gerçekleştiğini söylemek mümkün olmayabiliyor. Buna belirsiz nedensel sıra deniyor.

Günlük hayatta iki işlemin sırasını değiştirdiğinde sonuç da değişebilir. Önce kahve içip sonra uyumakla önce uyuyup sonra kahve içmek aynı şey değildir. Fakat kuantum dünyasında araştırmacılar, iki farklı işlemin sırasının klasik anlamda belirli olmadığı durumları deneysel olarak inceleyebiliyor. Kuantum anahtarı veya kuantum kontrollü işlem sırası olarak bilinen düzeneklerde, işlemlerin sırası bir kuantum sisteminin durumuyla ilişkilendirilebiliyor. Burada geçmişin değiştirildiği ya da geleceğin geçmişi etkilediği gösterilmiyor; asıl mesele, doğanın bazı koşullarda bizim alıştığımız kesin işlem sırası tanımına sığmaması.

Bu fikrin en çarpıcı örneklerinden biri kuantum switch adı verilen düzenek. İki işlemin sırasını belirleyen kontrol sistemi kuantum durumunda hazırlanabiliyor ve deneyin sonucunda bu iki olası sıra arasındaki kuantum girişimi gözlemlenebiliyor. Yani mesele yalnızca hangi işlemin önce geldiğini bilmememiz değil; iki farklı sıranın kuantum düzeyinde birlikte ele alınabilmesi. Bu, gündelik hayatta karşılaştığımız bir belirsizlik değil, matematiksel olarak tanımlanan ve laboratuvarda araştırılan gerçek bir kuantum olgusu.

Şimdi insan zihnine dönelim. Beynin de dünyayı anlamlandırmak için olayları bir sıraya koymaya ihtiyacı var. Birinin sana neden kızdığını anlamaya çalışırken önce söylediği sözü, sonra verdiği tepkiyi, ardından yaşananları birbirine bağlıyorsun. Bir olayın nedenini bulduğunda belirsizlik azalıyor ve kendini daha güvende hissediyorsun. Çünkü zihin, kontrol edemediği olayları bile bir hikâyeye dönüştürerek anlamlandırmaya çalışıyor. Bazen gerçekte bildiğimiz şeylerden çok, olaylar arasında kurduğumuz bağlantılara inanıyoruz.

Fakat burada rahatsız edici bir psikolojik paradoks var: Bir olayın ardından gelen sonucu bildiğimizde, geçmişteki işaretleri sanki en başından beri açıkça görülüyormuş gibi hatırlayabiliyoruz. Psikolojide buna geriye dönük bilme yanılgısı deniyor. Sonucu öğrendikten sonra geçmişin kaçınılmaz olduğunu düşünmeye başlıyoruz. Oysa o anın içinde gelecek henüz belli değildi. Zihnimiz belirsizliği sevmiyor; bu yüzden yaşananları geriye dönüp düzenli, anlaşılır ve kaçınılmaz bir hikâyeye dönüştürebiliyor.

Kuantum fiziğiyle insan psikolojisi aynı mekanizmayla çalışmıyor. Bir insanın olayları yanlış hatırlamasıyla kuantum sistemindeki nedensel sıranın belirsizliği aynı şey değil. Ama ikisi de bize önemli bir sınırı hatırlatıyor: Gerçekliği anlamak için kullandığımız sezgiler, gerçekliğin tamamını açıklamak zorunda değil. Evrenin en küçük ölçeğinde bile neden ve sonuç hakkındaki alışkanlıklarımızı yeniden düşünmek zorunda kalabiliyoruz.

Şimdi kendine şu soruyu sor Hayatında yaşadığın hangi olayın nedenini gerçekten biliyorsun, hangisinin nedenini ise sonuç ortaya çıktıktan sonra geçmişe bakarak kendin yazdın? Belki de en büyük yanılgımız, her şeyin bir sebebi olması değil; o sebebi her zaman doğru bildiğimizi sanmamızdır. 

Çünkü bazen geçmişi hatırladığımızı düşünürüz ama aslında bugünkü bilgimizle geçmişin hikâyesini yeniden yazarız.

0 Yorum
Yaşar Kara
Yaşar Kara

Yazılım Uzmanı
Fütürist

GENEL YAYIN YÖNETMENİ
PROFİL

Yorum yazabilmek için ÜYE olmanız gerekiyor. Eğer ÜYE iseniz lütfen GİRİŞ yapınız.



0 Yorum

Üye Girişi

Önerilenler

En Yeniler

Öne Çıkan Videolar

Yapay Zeka Haberleri

Kuantum Bilişim Haberleri

Kategoriler

Etiketler